Khi trẻ nói: “Con không biết”
“Cô ơi, con không biết làm…”
Đó là câu nói mà giáo viên tại CJE nghe khá thường xuyên trong những buổi học đầu tiên.
Điều thú vị là phần lớn các trường hợp không phải vì trẻ hoàn toàn không biết. Nhiều bạn nhỏ chỉ đơn giản là chưa quen với việc tự suy nghĩ trước khi tìm kiếm sự giúp đỡ từ người lớn.
Trong một giờ học tư duy gần đây, một bạn nhỏ lớp 1 ngồi rất lâu trước một bài tìm quy luật. Con nhìn bài, rồi nhìn cô giáo. Sau vài phút loay hoay, con khẽ nói:
“Cô ơi, con không biết.”
Nếu là người lớn, chúng ta thường có xu hướng giúp ngay. Chúng ta chỉ cho con cách làm, giải thích từng bước hoặc đưa ra đáp án để con hoàn thành bài tập nhanh hơn.
Nhưng hôm đó, cô giáo không trả lời thay.
Cô chỉ nhẹ nhàng hỏi:
“Con đang nhìn thấy điều gì trong bức tranh này?”
Bạn nhỏ cúi xuống quan sát lại.
Một lúc sau, con trả lời:
“Con thấy hình tròn nhiều hơn hình vuông.”
Cô tiếp tục hỏi:
“Vậy những hình tròn đó xuất hiện theo thứ tự như thế nào nhỉ?”
Từng câu hỏi nhỏ được đặt ra. Không ai đưa đáp án. Không ai thúc giục. Và rồi, sau vài phút suy nghĩ, chính bạn nhỏ ấy đã tự tìm ra quy luật của bài toán.
Điều đáng nhớ nhất không phải là việc con làm đúng bài.
Mà là khoảnh khắc ánh mắt con sáng lên khi tự mình tìm được câu trả lời.
Đó chính là khoảnh khắc tư duy được hình thành.
Vì sao người lớn thường vô tình lấy mất cơ hội tư duy của trẻ?
Trong cuộc sống hằng ngày, khi thấy con gặp khó khăn, phản xạ tự nhiên của cha mẹ và giáo viên là muốn giúp đỡ.
Chúng ta trả lời nhanh để con đỡ mất thời gian.
Chúng ta hướng dẫn ngay để con không làm sai.
Chúng ta đưa đáp án vì nghĩ rằng như vậy sẽ hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, khi mọi câu hỏi đều nhận được câu trả lời từ người lớn, trẻ rất dễ hình thành một thói quen khác: chờ đợi.
Mỗi khi gặp vấn đề, thay vì quan sát, suy nghĩ và thử tìm lời giải, con sẽ nhìn sang người lớn để tìm đáp án.
Lâu dần, trẻ có thể hoàn thành bài tập rất nhanh nhưng lại ít có cơ hội rèn luyện khả năng suy luận, phân tích và giải quyết vấn đề một cách độc lập.
Phương pháp gợi hỏi tại CJE: Không cho đáp án, mà dẫn đường cho suy nghĩ
Tại CJE, giáo viên không vội trả lời thay trẻ.
Thay vào đó, các con được dẫn dắt bằng những câu hỏi phù hợp với độ tuổi và khả năng tư duy của mình.
Những câu hỏi thường xuất hiện trong lớp học là:
- Con đang quan sát thấy điều gì?
- Theo con, bước tiếp theo có thể là gì?
- Vì sao con lại nghĩ như vậy?
- Nếu thử một cách khác thì sao?
- Con có phát hiện ra quy luật nào không?
Mục tiêu của những câu hỏi này không phải để làm khó trẻ.
Ngược lại, đó là cách giúp trẻ từng bước học cách suy nghĩ.
Khi được hỏi, trẻ phải quan sát kỹ hơn.
Khi được lắng nghe, trẻ mạnh dạn nói ra suy nghĩ của mình.
Khi được gợi mở, trẻ học cách tự tìm lời giải thay vì phụ thuộc vào đáp án có sẵn.
Điều quan trọng không phải là trả lời nhanh
Trong lớp học, có những bạn trả lời rất nhanh.
Có những bạn cần thêm thời gian để suy nghĩ.
Cũng có những bạn đưa ra câu trả lời chưa chính xác.
Nhưng điều mà giáo viên CJE quan tâm không chỉ là đáp án đúng hay sai.
Chúng tôi quan sát xem:
- Con có dám suy nghĩ không?
- Con có dám nói ra suy nghĩ của mình không?
- Con có biết lý giải cho lựa chọn của mình không?
- Con có sẵn sàng thử lại khi chưa thành công không?
Bởi đây mới là những dấu hiệu cho thấy một đứa trẻ đang thực sự phát triển tư duy.
Một câu hỏi đúng có thể giá trị hơn một câu trả lời đúng
Một câu trả lời đúng có thể giúp trẻ hoàn thành một bài tập.
Nhưng một câu hỏi đúng có thể giúp trẻ hình thành cách suy nghĩ.
Rồi sẽ đến lúc con gặp những bài toán mới, những thử thách mới và những vấn đề mà không ai có thể ở bên để đưa ra đáp án.
Khi đó, điều giúp con tiến về phía trước không phải là những gì con đã thuộc lòng.
Mà là khả năng quan sát, phân tích, đặt câu hỏi và tự tìm lời giải.
Đó cũng là lý do CJE luôn tin rằng:
Tư duy không bắt đầu từ câu trả lời đúng.
Tư duy bắt đầu từ những câu hỏi đúng.
Và đôi khi, điều tốt nhất người lớn có thể làm không phải là trả lời thật nhanh, mà là kiên nhẫn thêm một chút để con có cơ hội tự suy nghĩ.
CJE – Đồng hành cùng trẻ trên hành trình phát triển năng lực tư duy
Thông qua phương pháp gợi hỏi, các hoạt động tư duy được cá nhân hóa và môi trường học tập khuyến khích trẻ suy nghĩ độc lập, CJE giúp học sinh không chỉ học kiến thức mà còn xây dựng năng lực tư duy, khả năng giải quyết vấn đề và sự tự tin để thích nghi với những thử thách trong tương lai.
Đừng vội cho con câu trả lời. Hãy cho con cơ hội để tự tìm ra câu trả lời của chính mình.
